Lễ hội ăn chay Phuket (กินเจ): chín ngày đón Cửu Hoàng Đại Đế và những điều cần lưu ý khi ghé thăm

Chín ngày đón Cửu Hoàng Đại Đế

Mỗi độ thu, đảo Phuket ở miền nam Thái Lan tổ chức một lễ hội ăn chay gọi là เทศกาลกินเจ (thetsakan kin je). Đây là lễ hội tôn vinh Cửu Hoàng Đại Đế (Nine Emperor Gods) của Đạo giáo. Theo bản tin của Cơ quan Du lịch Thái Lan (TAT), lễ hội gắn với tín ngưỡng của cộng đồng người Thái gốc Hoa Phúc Kiến ở Phuket. Bài viết này cũng cho biết Cục Xúc tiến Văn hóa Thái Lan đã đưa lễ hội vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể vào năm 2018.

Lễ hội kéo dài chín ngày, từ mùng 1 đến mùng 9 tháng 9 âm lịch, nên ngày dương lịch thay đổi theo từng năm. Theo TAT, năm 2026 lễ hội diễn ra từ 10 đến 18 tháng 10. Một số hướng dẫn cho biết nghi lễ dựng cột mở đầu (Go Teng) được tổ chức vào chiều tối ngày 9 tháng 10.

Nguồn gốc được kể như thế nào?

Câu chuyện quen thuộc nhất kể rằng vào khoảng năm 1825, một đoàn hát tuồng từ Trung Quốc đến biểu diễn cho những người dân nhập cư gốc Hoa làm việc ở mỏ thiếc. Các thành viên lâm bệnh, được cho là sốt rét, rồi giữ chế độ ăn chay nghiêm ngặt và cầu nguyện Cửu Hoàng Đại Đế thì khỏi bệnh. Người dân trên đảo được cho là đã lập lễ tạ ơn, và một số tài liệu nói đoàn hát đã dừng chân ở huyện Kathu. Tuy nhiên, năm tháng và chi tiết khác nhau tùy nguồn, nên nên xem đây là truyền thuyết chứ không phải sử liệu đã được xác lập.

Cũng có một cách nhìn khác. Luận văn thạc sĩ năm 2006 của Đại học Chulalongkorn cho rằng những người Hoa nhập cư sang làm việc ở mỏ thiếc đã mang phong tục này theo. Theo luận văn, sau Hiệp ước Bowring năm 1855, phong tục chủ yếu được duy trì trong giới lao động người Hoa, rồi về sau mới lan sang người dân địa phương.

Bánh bao và dimsum tại quầy ăn ở lễ hội ăn chay — Bánh bao và dimsum tại một quầy ăn trong Lễ hội ăn chay ở Phuket. Ảnh: Kirill Kay / CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons

Áo trắng, cờ nền vàng và quy tắc ăn uống

Trong dịp lễ, người tham gia ăn theo chế độ gọi là กินเจ (kin je). Theo TAT, họ tránh thịt, thịt gia cầm, hải sản và sữa, cùng các loại rau có mùi nồng như tỏi và hành. Một số tài liệu giải thích còn cho biết trứng và nước mắm cũng không được dùng. Các quầy bán món chay làm giả mặn từ đậu hũ, đạm đậu nành, khoai môn và nấm.

Những người giữ giới nghiêm túc mặc đồ trắng, màu được cho là tượng trưng cho sự thanh tịnh. Cửa hàng và quầy ăn treo cờ hai màu đỏ và vàng có chữ เจ (je) trong tiếng Thái để cho biết nơi đó phục vụ món ăn của lễ hội.

Đây là giới luật tôn giáo được giữ như một lời nguyện trong dịp lễ, và bối cảnh cũng như mục đích khác với lối ăn thuần chay hiện đại. Về sự khác biệt này, bạn có thể đọc Shojin Ryori và thuần chay khác nhau thế nào. Bạn cũng có thể so sánh với các truyền thống khác trong vùng, chẳng hạn cơm chay của Việt Nam.

Đồng tử và các nghi lễ khép lại

Trung tâm của lễ hội là những ม้าทรง (ma song), tức các đồng tử được tin là được thần nhập. Bài viết của TAT mô tả các nghi lễ như xuyên má bằng đinh ba, đi chân trần trên than hồng và leo thang có lưỡi dao. Trong giới tín đồ, những hành động này được cho là để gánh bớt tai ương cho người khác. Trên phố có các đoàn rước kiệu thần, kèm tiếng trống và pháo. Theo TAT, vào ngày cuối 18 tháng 10, Ngọc Hoàng được tiễn về trời, sau đó Cửu Hoàng Đại Đế được tiễn về phía biển ở Saphan Hin.

Bàn thờ trong đền với hoa, nhang và đồ cúng — Bàn thờ trong đền với hoa, nhang và trái cây cúng. Ảnh: Christophe95 / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons

Ghé thăm với sự tôn trọng

Đây là một sự kiện tôn giáo nên người xem cũng cần cư xử phù hợp. Một số lưu ý chính được nêu trong các nguồn:

Không đứng trước kiệu thần để chụp ảnh lưu niệm, không chạm vào đồng tử hoặc vật dụng nghi lễ.
Nhường đường cho người đang quỳ cầu nguyện.
Giữ khoảng cách khi có người đốt pháo, và bảo vệ mắt, tai.
Hạn chế uống rượu bia ở khu phố cổ hoặc gần đền miếu.
Nếu tham gia, nên mặc đồ trắng và tránh trang phục hở hang.

Du khách được cho là không bắt buộc phải ăn chay, nhưng dùng bữa ở những quán treo cờ nền vàng là một cách thể hiện sự tôn trọng. Một số bài viết cũng nhắc đến tập quán người đang có tang hoặc phụ nữ mang thai nên tránh tham dự. Lịch trình và giờ rước kiệu khác nhau tùy từng đền, vì vậy hãy kiểm tra thông tin mới nhất trước khi đi. Để có cái nhìn rộng hơn về ẩm thực chùa chiền ở châu Á, mời xem Hành trình Shojin châu Á.

Ảnh đầu bài: Đền Jui Tui ở thị trấn Phuket. Ảnh: Christophe95 / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons