Ẩm thực chay ở Malaysia: tập quán của người Hoa, kỳ ăn chay Cửu Hoàng ở Penang và nhãn halal

Malaysia là quốc gia đa sắc tộc, nơi người Hoa, người Mã Lai, người Ấn và nhiều cộng đồng khác cùng sinh sống, và thói quen ăn uống khác nhau tùy theo tôn giáo, cộng đồng. Vì vậy, chữ “ăn chay” có thể mang những nghĩa khá khác nhau. Bài viết tập trung vào Penang và Kuala Lumpur, chỉ nêu những điều có thể xác nhận qua các nguồn đã công bố.

Ăn chay vào ngày mùng 1 và ngày rằm âm lịch

Nhiều Phật tử người Hoa được cho là ăn chay vào ngày mùng 1 và ngày 15 âm lịch. Chủ một quán chay phục vụ miễn phí ở Johor Bahru cho tờ The Star (tháng 5/2025) biết quán mở cửa vào hai ngày này vì đó là lúc “nhiều Phật tử giữ ăn chay”. Theo Free Malaysia Today (tháng 7/2023), một căng-tin của ngôi chùa gần KLCC ở Kuala Lumpur mở cửa lúc 11 giờ vào các ngày trong tuần, nhưng vào mùng 1 và ngày 15 âm lịch thì mở sớm hơn, từ 7 giờ 30. Mức độ giữ tục lệ có lẽ khác nhau tùy từng người, giờ mở cửa cũng có thể thay đổi, nên cần kiểm tra trước khi đến.

Kỳ ăn chay Cửu Hoàng Đại Đế (Kew Ong Yeah)

Ở Penang, dịp dễ thấy nhất là lễ hội Cửu Hoàng Đại Đế (Kew Ong Yeah), một lễ hội của Đạo giáo. The Star (2025) cho biết lễ hội dành cho chín người con của Đẩu Mẫu, nữ thần Bắc Đẩu, và tín đồ ăn chay để thanh lọc thân tâm, tránh thịt và những thứ bị xem là không thanh tịnh. Tờ báo này cũng đưa tin năm 2017 rằng kỳ ăn chay chín ngày bắt đầu từ ngày 20/10 năm đó.

Ngày tháng thay đổi theo từng năm. Theo The Star, lễ hội năm 2024 diễn ra từ ngày 3 đến 11/10, còn ngày cuối cùng của năm 2025 là 29/10. Trong thời gian lễ hội, các quầy chay tạm thời trang trí cờ nhỏ màu vàng xuất hiện khắp thành phố (2017), và ở phố Madras Lane tại George Town, các món ăn và đồ ăn vặt dành cho người ăn chay nghiêm ngặt được cho là có suốt cả ngày (2018). Vào ngày cuối, vì người ta tin các vị thần đến bằng đường thủy, đoàn rước đi từ các ngôi chùa ra bến tàu ven biển; năm 2025, “Thuyền Hoàng Đế” chở lễ vật được đưa tin là sẽ được đốt trên biển. Về một lễ hội tương tự ở Thái Lan, mời bạn xem bài về Lễ hội ăn chay Phuket.

Các quầy hàng rong và thực khách ngồi bàn ngoài trời trên phố Kimberley, George Town, Penang vào ban đêm — Các quầy hàng rong về đêm trên phố Kimberley (Lebuh Kimberley) ở George Town, Penang. Ảnh: philip.mallis / CC BY-SA 2.0 / Wikimedia Commons

Đặc điểm của quán ăn và quầy chay

Theo The Star (2009), các quầy hàng trong lễ hội ở Penang bán cơm, mì xào, cùng các món chay mô phỏng thịt như chả cuộn, sa-tế, bánh burger và pizza chay. Nhiều món có vẻ là những món quen thuộc được nấu theo cách chay. Với một căng-tin chùa ở Kuala Lumpur, Free Malaysia Today (2023) mô tả khoảng 30 món bày kiểu tự chọn, ăn như cơm trộn, trong đó có xá xíu chay và cá chiên chay. Bài viết không giới thiệu quán cụ thể nào, nhưng các bài báo trên cho thấy hình thức rất đa dạng: căng-tin gắn với chùa, quầy theo mùa, và quán phục vụ bữa ăn miễn phí.

Lối vào nhà hàng chay có bảng hiệu tiếng Mã Lai, tiếng Hoa và tiếng Anh ở Johor — Một nhà hàng chay có bảng hiệu bằng tiếng Mã Lai, tiếng Hoa và tiếng Anh tại Johor, Malaysia. Ảnh: Chongkian / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons

Ăn chay trong xã hội đa tôn giáo và nhãn halal

Ăn chay ở Malaysia không chỉ là chuyện của người Hoa. Theo The Star (2026), trong lễ hội Thaipusam của người Hindu ở Penang, các quầy dọc tuyến rước phát miễn phí đồ ăn chay truyền thống của người Ấn và đồ uống. Bài này cũng cho biết đền Sri Mahamariamman ở George Town phục vụ các bữa ăn chay trong lễ hội Navarathiri kéo dài chín ngày, diễn ra vào khoảng tháng 10 đến tháng 11. Vì nền tảng tôn giáo khác với ăn chay của người Hoa, quy tắc không nhất thiết giống nhau.

Chứng nhận halal dành cho người Hồi giáo là một cơ chế khác với nhãn chay. Theo Free Malaysia Today (tháng 9/2024), chứng nhận halal cho quán ăn do JAKIM hoặc cơ quan tôn giáo cấp bang xử lý và hiện mang tính tự nguyện. Tờ báo cũng đưa tin đề xuất bắt buộc chứng nhận đối với các quán không phục vụ thịt heo và rượu đã bị Nội các bác bỏ. Ngoài ra, tờ báo cho biết Hiệp hội Phật tử trẻ Malaysia (Young Buddhist Association of Malaysia) đề nghị để các quán như vậy tự quyết định có xin chứng nhận hay không. Nói cách khác, quán chay không nhất thiết có chứng nhận halal, và quán có chứng nhận halal cũng không nhất thiết là quán chay. Bạn có thể tra cứu chứng nhận trong Danh mục Halal Malaysia được giới thiệu trên trang chính thức của JAKIM.

Những điều du khách nên kiểm tra

Tiêu chuẩn ăn chay khác nhau tùy tôn giáo, ngôi chùa và từng quán. Bạn có thể hỏi những điều sau.

Món ăn có chứa ngũ tân (tỏi, hành, hẹ và các loại tương tự) hay không. Trong The Star (2025), một người tham gia cho biết cô tránh tỏi, hành, sữa và rượu như sự chuẩn bị riêng của mình; bài báo trình bày đây là việc làm cá nhân, không phải quy định chung của cả lễ hội.
Có chứa trứng hoặc sản phẩm từ sữa hay không.
Nước dùng, nước chấm và gia vị có thành phần nguồn gốc động vật hay không.
Dụng cụ và dầu ăn có dùng chung với món thịt, cá hay không.
Ngày và giờ mở cửa. Ngày mùng 1, ngày 15 âm lịch và thời gian lễ hội thay đổi theo từng năm, nên hãy kiểm tra thông tin mới nhất.

Biển hiệu như “素食” hay “vegetarian” bao gồm những gì có thể khác nhau giữa các quán. Ăn chay theo tôn giáo cũng không đồng nhất với thuần chay (vegan); bạn có thể xem bài Shojin và thuần chay khác nhau thế nào, và bài về ẩm thực chay ở Singapore như một ví dụ láng giềng.

Ảnh đầu bài: Xe hoa trang trí dùng trong các đoàn rước của Lễ hội Cửu Hoàng Gia ở Ipoh, Malaysia. Ảnh: LEE 003 / CC BY 4.0 / Wikimedia Commons