Tố thực ở Singapore: truyền thống ăn chay Phật giáo của người Hoa và món chay đời thường

Cội nguồn của ăn chay người Hoa

Ở Singapore, lối ăn chay của người Hoa gọi là “tố thực” (素食, su shi) được cho là gắn với tư tưởng không sát sinh của Phật giáo Đại thừa và Đạo giáo từ Trung Hoa truyền sang. Theo Culturepaedia, trang văn hóa do Trung tâm Văn hóa Hoa ngữ Singapore vận hành, tục kiêng thịt vào ngày mùng Một và ngày Rằm âm lịch đã khá phổ biến ở Trung Quốc từ thời nhà Chu. Trang này cũng giải thích rằng truyền thống Đại thừa có thể kiêng “ngũ tân” như hẹ và tỏi. Nếu muốn so sánh với một vùng khác, bạn có thể xem các kiểu đồ chay ở Đài Loan.

Tạp chí BiblioAsia của Thư viện Quốc gia Singapore (2022) nhắc đến các ni cô xuất gia, nữ cư sĩ tại gia và những phụ nữ ăn chay gọi là “trai cô” (zhaigu) như những người gìn giữ văn hóa ăn chay tại Singapore. Theo Culturepaedia, trai cô sống chung trong các “trai đường” (zhaitang), kiêng thịt và rượu.

Từ chùa đến quán ăn và quầy hawker

Theo Culturepaedia, vào đầu thế kỷ 20, một số trai đường bắt đầu bán cơm, mì và bánh trung thu chay cho công chúng để gây quỹ hoạt động. Món “thịt chay” làm từ gluten bột mì cũng được cho là đã phát triển trong các bữa cỗ lễ hội ở chùa.

BiblioAsia cho biết nhà hàng chay của người Hoa xuất hiện từ thập niên 1940, nhiều nơi do các nữ Phật tử lập nên. Một quán mở năm 1946 và hoạt động đến năm 2010. Một quán khác lập năm 1953, nhắm tới thực khách chú trọng giá cả, được kể là đông kín vào ngày mùng Một, ngày Rằm và các dịp lễ lớn của người Hoa; quán đóng cửa năm 2017. Culturepaedia cũng ghi rằng có một tổ chức bắt đầu phát bữa chay miễn phí từ cuối thập niên 1970, và từ năm 1998 có một ngôi chùa phát bữa chay miễn phí vào dịp Phật Đản (Vesak).

Về việc lan sang các khu hawker, Culturepaedia dẫn một bài báo năm 1988 của The Straits Times, ước tính khi đó có khoảng 160 quầy hawker bán đồ chay kiểu Hoa. Đây chỉ là số ước tính, không phải thống kê chính thức. Theo BiblioAsia, hiện nay hầu hết các trung tâm hawker và khu ẩm thực đều có ít nhất một quầy chay.

Bún “economy” và món chay hằng ngày

Bún gạo “economic/economy bee hoon” là món quen thuộc trong bữa sáng và bữa trưa ở Singapore. Theo các trang ẩm thực như Eatbook, món thường bắt đầu bằng phần bún gạo xào làm nền, khách chọn thêm các món ăn kèm, và giá rẻ là một điểm hấp dẫn lớn. Ở phiên bản chay, người ta mô tả bắp cải, đậu xào cùng các loại thịt chay như xá xíu chay.

Wikipedia, dẫn lại BiblioAsia, viết rằng bún chay (vegetarian bee hoon) “được cho là” bắt nguồn từ các nhà hàng do nữ Phật tử người Hoa điều hành. Tôi không tìm được nguồn nào xác định chắc nguồn gốc của món, nên chỉ nên xem đây là cách kể phổ biến. Cũng cần lưu ý rằng “tố thực” mang tính tôn giáo có những điểm khác với thuần chay (vegan) hiện đại, chẳng hạn cách xử lý trứng, sữa và ngũ tân. Bạn có thể đọc thêm trong bài Shojin ryori và vegan khác nhau thế nào. Tục ăn chay vào mùng Một và ngày Rằm cũng có điểm tương đồng ở Việt Nam, xem bài Ngày Rằm, mùng Một ăn chay.

Ăn chay trong xã hội đa sắc tộc

Ăn chay ở Singapore không chỉ là chuyện của người Hoa. Theo Roots.gov.sg do Cục Di sản Quốc gia vận hành, nấu chay giữ vị trí quan trọng trong di sản ẩm thực Ấn Độ, và các món chay có mặt trong những dịp như lễ Pongal hay đám cưới. Trang này cũng nêu rằng nhiều người Ấn ăn chay kiêng trứng, nên món tráng miệng thường dùng sữa, bơ ghee và đường. BiblioAsia cho biết Ananda Bhavan, một nhà hàng chay Ấn Độ mở năm 1924, được cho là một trong những quán chay lâu đời nhất của Singapore.

Người theo các tín ngưỡng khác nhau cũng từng cùng dùng một quán chay. Culturepaedia, dẫn một bài báo năm 1980, cho biết quán chay giá bình dân nói ở trên đón cả tín đồ Cơ Đốc kiêng thịt ngày thứ Sáu và người Hindu muốn ăn chay sau khi lễ ở đền, bên cạnh Phật tử. Roots.gov.sg liệt kê việc dùng bữa chay trong những việc thường làm vào ngày Phật Đản, còn Culturepaedia cho biết người tham dự lễ hội Cửu Hoàng Đại Đế ăn chay ít nhất 10 ngày. Về một lễ hội ăn chay ở nơi khác, bạn có thể xem Lễ hội ăn chay Phuket.

Tôi chưa tìm được nguồn kiểm chứng được về một sáng kiến “ăn không thịt” chính thức của cơ quan công quyền, nên bài này không đề cập.

Ảnh đầu bài: Bên ngoài Maxwell Food Centre, một hawker centre ở Singapore. Ảnh: Aaaatu / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons

Nguồn

• From temples to shopping malls: A century of Chinese vegetarian food in Singapore (Culturepaedia / Trung tâm Văn hóa Hoa ngữ Singapore)
• How Chinese Buddhist Women Shaped the Food Landscape in Singapore (BiblioAsia / NLB)
• Indian Cuisine in Singapore (Roots.gov.sg / Cục Di sản Quốc gia)
• Vesak Day (Roots.gov.sg / Cục Di sản Quốc gia)
• 14 Affordable Economic Bee Hoon Stalls In Singapore (Eatbook.sg)
• Vegetarian bee hoon (Wikipedia)