Nhật Bản · Ẩm thực
Fucha ryori (普茶料理) là gì? Ẩm thực chay kiểu Trung Hoa của chùa phái Obaku
Fucha ryori là gì
Fucha ryori (普茶料理, fucha ryōri) là ẩm thực chay kiểu Trung Hoa được lưu truyền trong các ngôi chùa thuộc phái Obaku (黄檗宗, Ōbaku-shū). Obaku là một dòng Thiền do vị tăng Ẩn Nguyên Long Kỳ (Ingen Ryūki, 隠元隆琦) từ nhà Minh, Trung Quốc, truyền sang Nhật Bản vào thời Edo. Chùa tổng bản sơn của phái này là Manpuku-ji (萬福寺) ở Uji, Kyoto. Theo trang web chính thức của chùa, Manpuku-ji được Ingen khai sáng năm 1661, và fucha ryori được giới thiệu là món chay do vị tổ sư mang từ Trung Quốc sang.
Tên gọi fucha (普茶) được cho là bắt nguồn từ ý nghĩa mời trà rộng rãi đến mọi người. Các sách tra cứu giải thích rằng bữa ăn này khởi đầu từ món được dọn sau những buổi họp mặt quanh chén trà. Ngoài ra còn có các tên gọi khác như ẩm thực Obaku (黄檗料理) và tera-shippoku (寺卓袱, “shippoku của chùa”); một số giải thích coi đây là phiên bản chay của ẩm thực shippoku phát triển ở Nagasaki.
Bản thân Manpuku-ji là ngôi chùa được xây theo kiến trúc nhà Minh của Trung Quốc, và Tổ chức Du lịch Nhật Bản (JNTO) cho biết nơi đây vẫn giữ các truyền thống có nguồn gốc Trung Hoa, trong đó có cách tụng kinh. Ẩm thực là một phần của di sản văn hóa ấy.
Cách dùng bữa và đặc điểm
Hình thức cơ bản là bốn người ngồi quanh một bàn, thức ăn được bày trên đĩa lớn và mỗi người tự gắp phần mình sang đĩa nhỏ. Trang web chính thức của Manpuku-ji mô tả bàn ăn không phân thứ bậc chỗ ngồi, không khí hòa nhã, vui vẻ. Trang này cũng khuyến khích thực khách đọc Gokan no ge (五観の偈), bài kệ quán niệm về bữa ăn, trước khi dùng bữa.
Về cách nấu, các bộ bách khoa cho biết nhiều món dùng dầu, nhất là dầu mè, cùng tinh bột như bột kuzu để làm sệt nước sốt. Nguyên liệu có nguồn gốc thực vật như rau, đậu phụ, đồ khô, được chế biến theo phương pháp nấu ăn của Trung Hoa. Một bộ bách khoa mô tả bữa ăn đầy đủ gồm canh, món kho, món trộn, đồ muối, cơm và trái cây. Vào thời Edo, món ăn này được cho là được những người yêu thích văn hóa Trung Hoa ưa chuộng và lan sang cả các quán ăn ở Edo.
Về bữa ăn trong chùa Thiền nói chung, mời xem Shojin ryori là gì? Fucha ryori có thể hiểu là một hình thức trong thế giới đó, theo truyền thống Obaku có nguồn gốc từ Trung Hoa.
Các món tiêu biểu
Thực đơn của fucha ryori gọi là saitan (菜単), nội dung thay đổi theo suất ăn và mùa. Các món chính mà trang web của Manpuku-ji và các sách tra cứu xác nhận gồm:
- Shunkan (筍羹): rau theo mùa và nguyên liệu khô bày trên đĩa lớn. Trang chính thức coi đây là điểm nhấn của bữa ăn.
- Mafu (麻腐): món làm từ mè có dạng như đậu phụ, được cho là nguồn gốc của goma-dofu (đậu phụ mè).
- Umpen (雲片): phần vụn rau thái nhỏ sốt với bột kuzu, được giải thích là có tên gọi từ hình dáng giống đám mây.
- Yuji (油茲): giống tempura nhưng nguyên liệu và lớp bột đã được nêm sẵn gia vị.
- Sume (寿免) và shintsai (浸菜): món canh trong và một món rau theo mùa nêm nhẹ.
- Các món modoki và suigo (水果): món được làm giống lươn nướng hoặc chả cá, cùng trái cây hoặc món ngọt kết thúc bữa ăn.
Tìm hiểu tại Manpuku-ji
Có thể dùng fucha ryori trong khuôn viên Manpuku-ji. Món ăn này cũng được giới thiệu trong thông tin du lịch của tỉnh Kyoto và trang tiếng Anh của Tổ chức Du lịch Nhật Bản (JNTO). Cần đặt chỗ trước; nội dung suất ăn, giá, giờ phục vụ và ngày nghỉ có thể thay đổi, vì vậy hãy kiểm tra trang web chính thức của Manpuku-ji trước khi đến.
Ẩm thực chay trong Phật giáo bắt nguồn từ nghi thức dùng bữa của nhà chùa. Dù giống ăn thuần chay hiện đại ở chỗ không dùng nguyên liệu động vật, đây là bữa ăn mang nền tảng tôn giáo nên không thể đánh đồng hai khái niệm. Về sự khác biệt, xem Shojin ryori và ăn thuần chay. Về những nơi có thể trải nghiệm shojin tại Nhật, xem Cách trải nghiệm shojin ryori ở Nhật Bản.
Ảnh đầu bài: Một ví dụ về fucha ryori được bày trong các bát đĩa riêng và chung. Ảnh: 黄檗研究 / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons
