Sri Lanka · Văn hóa

Ngày Poya ở Sri Lanka: lễ rằm hằng tháng và quy định hạn chế bán rượu, thịt

9/10/2026

Người đến lễ trước bảo tháp trắng ở chùa Kelani vào ngày Poya

Poya là ngày lễ Phật giáo rơi vào mỗi kỳ trăng tròn hằng tháng ở Sri Lanka. Đây là ngày tương ứng với lễ bố tát (uposatha) của Phật giáo Nguyên thủy, và Poya được mô tả là tên gọi trong tiếng Sinhala. Văn bản Đạo luật Ngày lễ (Holidays Act) năm 1971 quy định mọi ngày Poya trăng tròn đều là ngày nghỉ lễ và ngày ngân hàng nghỉ. Về cuộc điều tra dân số năm 2012, báo Daily FT (2016) đưa tin tín đồ Phật giáo chiếm 70,19%, Ấn Độ giáo 12,6%, Hồi giáo 9,7% và Cơ Đốc giáo 7,4%. Poya là ngày nghỉ của người thuộc nhiều tôn giáo, và với người theo đạo Phật, đó còn là ngày tu tập.

Cách trải qua ngày Poya ở chùa và giữ giới

Theo phần trình bày của A. G. S. Kariyawasam (đăng trên Access to Insight), cư sĩ thường đến chùa lễ Phật vào ngày Poya và nhiều người thọ bát quan trai giới. Họ dậy sớm, tắm rửa, mặc áo trắng sạch rồi đến ngôi chùa gần nhất, nơi một vị sư truyền giới. Sau đó, ngày hôm ấy trôi qua với thuyết pháp, cúng dường và thiền định. Tài liệu này cũng nhắc rằng vào ngày trăng tròn, người ta dâng nhiều hoa và đèn.

Bát quan trai giới gồm năm giới thường ngày, cộng thêm việc tránh ăn thức ăn đặc sau giờ ngọ, tránh ca múa nhạc và trang điểm, và tránh giường ghế sang trọng. Không phải ai cũng giữ các giới này, nên áo trắng và bát quan trai giới được hiểu là cách thực hành của những người giữ ngày lễ một cách nghiêm túc. Một bài của VOV World cho biết người giữ giới không ăn thịt và dùng bữa do người khác cúng dường tại chùa (chỉ là một nguồn, nên chỉ mang tính tham khảo).

Cây bồ đề và người đến chùa vào ngày Poya Vesak
Cây bồ đề vào ngày Poya Vesak ở Sri Lanka. Ảnh: Chamikamac / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons

Hạn chế bán rượu và thịt

Đạo luật Ngày lễ (bản tổng hợp mà chúng tôi kiểm tra được; các sửa đổi về sau chưa được xác minh) cấm mở cửa kinh doanh hộp đêm, nơi bán rượu, nơi cá cược hoặc cờ bạc và quầy thịt vào ngày Poya trăng tròn. Luật cũng cấm giết mổ động vật để bán và bán thịt động vật. Trang web chính thức của Sri Lanka Tourism (srilanka.travel) cũng nêu rằng việc bán rượu, thịt và cá bị cấm vào các ngày Poya trăng tròn, và một số cửa hàng đóng cửa.

Về rượu, Cục Thuế tiêu thụ (Excise Department) công bố các “ngày cấm rượu” hằng năm. Trong thông báo tháng 2 năm 2026 (Daily Mirror), việc bán rượu bị cấm trên toàn quốc vào 19 ngày, và danh sách có 13 ngày Poya. Ngoại lệ phục vụ khách lưu trú trong khách sạn được đưa tin chỉ áp dụng cho các ngày Tết và Giáng sinh; bài báo không nêu ngoại lệ nào vào ngày Poya. Vào dịp lễ hội, phạm vi có thể mở rộng: trong Poson Poya 2024, việc bán rượu bị cấm bảy ngày tại khu vực thánh địa Anuradhapura (cùng tờ báo).

Với thịt, cách áp dụng không đồng nhất. Vào dịp Vesak và Poson, bộ phụ trách đã ra thông báo đóng cửa lò mổ, nơi bán thịt và quầy thịt trong siêu thị (ví dụ Poson 2020 và Lễ Vesak cấp nhà nước 2026 (State Vesak Festival)). Mặt khác, sách hướng dẫn du lịch Sri Lanka Spirit cho biết các quán nhắm tới du khách thường vẫn hoạt động bình thường, còn ở nơi có đông người theo đạo Phật thì thực đơn chay khá phổ biến. Vì điều luật và hướng dẫn có khác biệt, thực tế có thể thay đổi theo vùng, theo năm và theo từng cơ sở. Cũng cần lưu ý đây là quy định về bán hàng và kinh doanh, không có nghĩa là cả Sri Lanka ăn chay.

Lễ vật và món ăn

Kariyawasam giải thích rằng tại chùa, buổi sáng người ta dâng cháo sữa (milk-rice) trước tượng Phật, và trước giờ ngọ dâng bữa cơm với cà ri. Món dâng được nấu riêng và không nếm trước. Khi cư sĩ mang thức ăn đến tịnh xá để cúng dường, phần đầu tiên được dâng lên Đức Phật, rồi mới đến chư tăng.

Cháo sữa gọi là kiribath trong tiếng Sinhala. Theo Wikipedia, món này được ăn vào bữa sáng ngày mồng một hằng tháng, dịp Tết và những dịp tốt lành khác, còn loại nấu với đậu xanh thường được làm ở chùa. Truyền thuyết về nàng Sujata dâng cháo sữa cho Đức Phật cũng được nhiều người biết đến. Tuy nhiên, trong lần khảo cứu này chúng tôi không xác nhận được việc ăn kiribath riêng vào ngày Poya. Dansala, nơi phát đồ ăn miễn phí, được sách hướng dẫn du lịch mô tả như cảnh bên đường trong dịp Vesak.

Các chậu hoa cúng dường tại chùa Răng Phật ở Kandy
Hoa cúng dường tại Sri Dalada Maligawa (chùa Răng Phật) ở Kandy. Ảnh: Ji-Elle / CC BY-SA 3.0 / Wikimedia Commons

Điều du khách nên biết

  • Ngày Poya theo chu kỳ mặt trăng nên thay đổi mỗi năm. Ví dụ năm 2026: Vap Poya là 25/10, Il Poya là 24/11 và Unduvap Poya là 23/12 (theo thông báo của Excise Department). Hãy kiểm tra thông báo mới nhất mỗi năm.
  • An toàn nhất là mua rượu từ hôm trước. Minibar khách sạn được mô tả là vùng xám và không được đảm bảo (Sri Lanka Spirit).
  • Các cửa hàng nhỏ thường đóng cửa, trong khi điểm tham quan và nhà hàng lớn thường vẫn mở. Vào dịp Vesak, Poson và Esala, những nơi như Kandy, Anuradhapura và Mihintale rất đông, giao thông cũng đông đúc.
  • Ở chùa, hãy che vai và đầu gối, cởi giày ở nơi quy định. Nhiều người đến lễ mặc đồ trắng, nhưng chúng tôi không xác nhận được du khách có được yêu cầu mặc như vậy hay không.

Thói quen ăn chay theo ngày âm lịch cũng có ở những nơi khác. Về tập quán ở Việt Nam gắn với ngày mồng một và ngày rằm, mời đọc bài viết này. Hệ thống và bối cảnh tôn giáo khác nhau, nên xin đừng xem đó là một.

Ảnh đầu bài: Chùa Kelani vào ngày Poya cùng các tín đồ. Ảnh: Damith Madhuranga / CC BY-SA 4.0 / Wikimedia Commons

Nguồn

Sri LankaẨm thựcChùaVăn hóaĂn chay